Verdun, luty 1916. Fernand Léger, 35 lat, uznany w Paryżu od pięciu lat malarz kubistyczny, jest zmobilizowany w saperach od sierpnia 1914 roku. Służy na froncie w Argonach, potem w Verdun, gdzie od kilku tygodni trwa bitwa. Przeżywa atak iperytem we wrześniu 1916 roku i zostaje ewakuowany do szpitala. Przez te dwa lata frontu rysuje. W szkicownikach z Verdun widać rozłożone działa, części silników, blachy stalowe, śmigła samolotów, koła karabinów maszynowych, cylindry, koła zębate. Léger opowiada później, że to bezpośrednie zetknięcie z maszyną przemysłową wszystko zmieniło. "Zostałem olśniony," pisze w 1923 roku, "zamkiem otwartego 75 w słońcu. Magia światła na białym metalu. Było piękniejsze niż wszystkie obrazy, jakie widziałem."

Léger rodzi się 4 Lutego 1881 roku w Argentan w Orne. Syn hodowcy bydła, odbywa praktykę architekta w Caen między 1897 a 1899 rokiem, a następnie przybywa do Paryża w 1900 roku. W 1903 roku nie dostaje się do École des beaux-arts, ale zapisuje się do Académie Julian, gdzie poznaje Jeana Metzingera. Osiedla się w La Ruche, kolonii artystów 15. dzielnicy. W 1910 roku przyłącza się z Robertem Delaunay, Picassem i Braque'em do ruchu kubistycznego. Gdy wybucha wojna, ma 33 lata, jest uznanym malarzem, a front przesunie wszystko.

Puryzm i narodziny L'Esprit Nouveau

1918. Wojna się kończy. Léger wraca do Paryża odmieniony. Publikuje w 1923 roku kapitalny esej, "Estetyka maszyny", w którym broni idei, że mechaniczne piękno obiektów przemysłowych musi wejść do malarstwa. W tym samym czasie malarz Amédée Ozenfant i architekt Charles-Édouard Jeanneret (przyszły Le Corbusier) publikują w 1918 roku manifest "Po kubizmie", który zakłada ruch "puryzmowy". Puryzm trwa pięć lat (1918-1925) i jego formalne słownictwo się rozprzestrzenia.

Gramatyka Légera z lat 1920-1930 jest rozpoznawalna na pierwszy rzut oka. Formy cylindryczne i rurowe, grube czarne kontury, ograniczona paleta (czerwony, niebieski, żółty, czarny, biały), płaszczyzny bez modelunku, kompozycja frontalna. Maluje "Mechaników" (1920), "Tarcze" (1918), "Zwierzęta mechaniczne" (1923). W 1924 roku podpisuje z Dudleym Murphy film "Ballet mécanique". Léger otwiera też w 1924 roku szkołę malarstwa, Académie de l'Art Moderne.

Emigracja amerykańska i zamówienie monumentalne

1940. Inwazja niemiecka skłania Légera do ucieczki do Nowego Jorku, jak wielu artystów francuskich. Pozostaje tam pięć lat, uczy w Yale, w Mills College w Kalifornii. Odkrywa Amerykę: świetlne reklamy Broadwayu, autostrady, pin-upy. Wraca do Francji w 1945 roku, osiedla się w Gif-sur-Yvette w domu, który stanie się jego muzeum. Podpisuje monumentalne dekoracje: kaplicę w Assy w Haute-Savoie (1949), witraże kościoła w Audincourt (1951), mozaiki audytorium Rady Europy w Strasburgu (1953). Umiera 17 Sierpnia 1955 roku, mając 74 lata, na atak serca w swoim atelier.

"Piękno jest wszędzie," pisał Léger w 1923 roku. "W porządku twoich garnków na białej ścianie twojej kuchni, może bardziej niż w twoim osiemnastowiecznym salonie lub w oficjalnych muzeach."

Życie z plakatem inspirowanym Légerem

Plakat inspirowany Légerem wymaga współczesnego otoczenia i dużo światła. Nasycenia chromatyczne (krwista czerwień, kobaltowy niebieski, cytrynowy żółty na czarno-białym) śpiewają w naturalnym świetle, duszą się w ciepłym. Preferuj pokój skierowany na południe lub wschód. Rama: matowa czerń grubym profilem, mieszcząca kompozycję i grająca kontrastem z żywymi kolorami. Dąb działa słabo, łagodzi paletę. Format liczy: Léger myślał wielko. Reprodukcja w formacie 70 na 100, a nawet 90 na 130 jeśli masz miejsce, zachowuje przemysłową monumentalność.

Idealne dekoracyjne otoczenie jest jasne, geometryczne, porządne. Léger dobrze łączy się ze skandynawskim meblarstwem, metalem, szkłem, wnętrzami "industrial chic". Łączy się też z mid-century modern i Bauhausem. Źle łączy się z meblarstwem klasycznym, sztukateriami, tkaninami z kwiatowymi motywami.

Trzy ścieżki na początek

  • Maszynistyczna kompozycja inspirowana "Mechanikami": cylindryczne formy, paleta czterech nasyconych kolorów, czarne kontury. Format 70 na 100, gruba czarna rama.
  • Purystyczny plakat w duchu L'Esprit Nouveau: stylizowane obiekty przemysłowe, matowa paleta. Bardziej dyskretny, bardziej dostępny, idealny w biurze.
  • Współczesna abstrakcyjna kompozycja w kolekcji abstrakt nowoczesny, której purystyczno-légerowskie dziedzictwo widać natychmiast.

W Montmartre Poster, hommage puryzmowi i erze maszyny żyją w kolekcji abstrakt nowoczesny. Aby śledzić filiację prowadzącą od kubizmu do pop artu przez puryzm, przeczytaj nasze artykuły o Mondrianie i De Stijl, o bauhaus-atelier-monde">Bauhausie i o pop arcie, opisujące kolejne etapy tej podróży przez XX wiek.