Gdy Katsushika Hokusai publikował swoją serię „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji" między 1830 a 1833 rokiem, miał 70 lat i podpisywał ją uznanym pseudonimem: „stary szaleniec rysunku". Trzydziesta trzecia rycina, zatytułowana „Wielka fala w Kanagawie", miała stać się najczęściej reprodukowanym japońskim dziełem sztuki na świecie. Trzydzieści sześć drzeworytów sprzedawanych za grosze w Edo, w 1833 roku. Dziś odbitka z epoki zmienia właściciela za około 100 000 dolarów.
Edo, Światowa Stolica Grafiki (1603-1868)
W okresie Edo Japonia żyła zamknięta na siebie. Szogunat Tokugawa zakazał kontaktów z zagranicą od 1633 roku. Kultura miejska rozkwitła. Klasa kupiecka pojawiła się w Edo (dzisiejszym Tokio) i Osace - zamożna, wykształcona, spragniona rozrywki. Drzeworyt, zwany ukiyo-e ("obrazy płynącego świata"), stał się jej medium graficznym.
Proces techniczny zasługuje na uwagę. Artysta rysuje tuszem. Rytownik przenosi rysunek na twarde deski wiśniowe: jedna deska na kolor, czyli dziesięć do piętnastu desek na odbitkę przy starannej pracy. Drukarz nakłada tusz pędzlem, kładzie papier, pociera barenem (krążkiem ze splecionych liści bambusowych). Każdy odcisk jest ręcznym dopasowaniem, doskonałym. Seria Hokusaia była drukowana w kilku tysiącach egzemplarzy.
Hiroshige (1797-1858) przejął pałeczkę. Jego seria „Pięćdziesiąt trzy stacje Tokaido", opublikowana w 1833 roku, jest wizualnym odpowiednikiem przewodnika podróżnego. Każda rycina pokazuje etap między Edo a Kioto: most, zajazd, przełęcz, deszcz. Utamaro wcześniej specjalizował swój warsztat w portretach kurtyzan: ciasne kompozycje, twarz zajmuje dwie trzecie arkusza.
Otwarcie Japonii i Europejski Szok
1854 rok. Komandor Perry wymusił, przy pomocy kanonierek, otwarcie japońskich portów na handel zachodni. W ciągu dwudziestu lat, które nastąpiły, dziesiątki tysięcy rycin przybyły do Europy, często jako papier pakowy dla porcelany. To paryscy kupcy, jak Siegfried Bing, je zauważyli.
Wpływ na europejskie malarstwo był natychmiastowy. Van Gogh skopiował trzy ryciny Hiroshige w 1887 roku. Toulouse-Lautrec wynalazł nowoczesny plakat, czerpiąc bezpośrednio z kompozycji ukiyo-e: płaskie plamy żywych kolorów, grubego czarnego konturu, spłaszczonej perspektywy. James Whistler podpisywał swoje obrazy japońskim motylem. Art Nouveau, który zdominował Paryż w 1900 roku, jest w dużej mierze dzieckiem japonizmu.
Yayoi Kusama wyjechała do Nowego Jorku mając 28 lat, z walizką rysunków i bez znajomości angielskiego. Rodzice nakazali jej wrócić i wyjść za mąż.
XX Wiek i Yayoi Kusama
Foujita przybył do Paryża w 1913 roku. Osiadł na Montparnassie, stając się bliskim Modiglianiego i Soutine'a. Jego delikatna kreska, odziedziczona po japońskim rysunku, nadaje malowanym przez niego kobietom rozpoznawalną obcość. Po wojnie japońska sztuka graficzna uprzemysłowiła się (manga, plakaty filmowe Toho, design Soriego Yanagiego).
Yayoi Kusama, urodzona w 1929 roku w Matsumoto, wyjechała do Nowego Jorku w 1957 roku. Lata sześćdziesiąte spędziła organizując happeningi, malując pierwsze „Infinity Nets", przeżywając w trudnych pracowniach. Wróciła do Japonii w 1973 roku, dobrowolnie osiedlając się w szpitalu psychiatrycznym w Tokio, gdzie mieszka do dziś w wieku 96 lat. Pracuje każdego dnia. Jej kropki - obsesyjne motywy, które maluje od lat pięćdziesiątych - stały się światową sygnaturą wizualną.
Plakat Kusamy, taki jak „Eyes" z 1998 roku, który reprodukujemy, łączy całe to dziedzictwo: frontalną kompozycję odbitki ukiyo-e, japoński pop lat 70., formalną obsesję artystki na powtarzających się wzorach. Oglądanie go odtworzonego na papierze fine-art o gramaturze 275 g/m² przywraca mu część materialności, którą masowe edycje mu odebrały.
