April 1919. Walter Gropius, 36 jaar oud, publiceert vanuit Weimar het Bauhaus-manifest. De openingszin is gebleven: "Het uiteindelijke doel van alle creatieve activiteit is bouwen." De school opent met negentien studenten in de gebouwen van de oude Weimarse kunstacademie. Honderd jaar later heeft het Bauhaus de UNESCO Werelderfgoedlijst betreden, zijn alfabet heeft alle hedendaagse schreefloze lettertypen gevormd en zijn tentoonstellingsposters zijn verzamelobjecten geworden.

Die honderd jaar stellen een eenvoudige vraag: waarom functioneert een beweging die slechts veertien jaar duurde, in 1933 door de nazi's gesloten, vandaag nog steeds in interieurinrichting? Het antwoord ligt in drie zaken: een formeel vocabulaire van totale leesbaarheid, een pedagogie die zich over drie continenten heeft verspreid en een grafische economie die perfect is afgestemd op de muren van de eenentwintigste eeuw.

Het eeuwfeest en wat het losmaakte

In 2019 organiseerde Duitsland een eeuwfeest op maat van de gebeurtenis. Het Bauhaus-Archiv in Berlijn herzag zijn vaste tentoonstelling volledig. Dessau heropende zijn werkplaatsen, gerestaureerd naar het ontwerp van Gropius uit 1925. Weimar opende een nieuw museum. Veilingen van origineel Bauhaus-meubilair braken meerdere records. Een Brno-stoel van Mies van der Rohe, ontworpen in 1929, ging voor 65.000 euro weg bij Wright Auctions in Chicago.

Het effect op de postermarkt was onmiddellijk. Bauhaus-tentoonstellingsposters uit de periode 1923-1929 zijn in goede staat zeldzaam. Een origineel van Joost Schmidt voor de Bauhaus-tentoonstelling van 1923 haalt regelmatig 8.000 tot 15.000 euro bij opbod. Later geautoriseerde edities blijven betaalbaar. En vrije bewerkingen in de Bauhaus-taal, primaire vormen, kleurvlakken, schreefloze typografie, hebben het afgelopen decennium een stabiel publiek gevonden.

Waarom deze posters standhouden

Vier technische redenen. Allereerst het palet: maximaal drie of vier kleuren, ontleend aan de kleurencirkel van Johannes Itten die al vanaf de voorbereidende cursus van 1919 werd onderwezen. Die discipline voorkomt verzadiging en geeft elk stuk een memorabele signatuur. Dan de geometrie: cirkel, vierkant, driehoek, rechte lijn. Geen ornament, geen filigrain. Het Bauhaus brak daarmee af met de Art Nouveau in 1923 en is nooit teruggekeerd.

Derde reden: de typografie. Herbert Bayer tekent in 1925 zijn "universeel alfabet", geheel in onderkast, schreefloos, geometrisch opgebouwd. De zin die hij aan het project koppelde ("Waarom twee alfabetten als één genoeg is?") bepaalt vijftig jaar lang de richting van Zwitserse, Amerikaanse en Franse typografie. Vierde reden: het formaat. Bauhaus-posters waren ontworpen voor muren die op korte afstand worden bekeken, twee à drie meter, wat precies de leesafstand is van een poster in een woonkamer of appartementgang.

Onze Bauhaus poster met turquoise golven pakt die grammatica op: een eenvoudige vorm, herhaald in serie, op een effen achtergrond, in een beperkt palet. Het is het soort stuk dat jarenlang aan een muur hangt zonder te dateren.

De Bauhaus-esthetiek overleeft omdat ze leesbaar is. Een rode cirkel, een blauw vlak, een geometrisch lettertype: je herkent het direct, zonder het te benoemen.

Bauhaus combineren met vintage reizen

Een vraag die vaak terugkomt: passen deze erg geometrische Bauhaus-posters bij de illustratieve vintage reisposters van 1925-1935? Het antwoord is ja, mits je enkele regels aanhoudt. Bauhaus en Art Deco delen in feite dezelfde periode (beide stromingen ontmoeten elkaar in Parijs op de Internationale Tentoonstelling van 1925) en dezelfde voorliefde voor kleurvlakken en strakke composities. Een Cassandre Nord Express en een Bauhaus Werkstatt-poster uit 1923 spreken beter met elkaar dan je zou denken.

Drie regels. Eerst een palet delen: als je Bauhaus in blauw en geel is, kies een reisposter die minstens één van die kleuren bevat. Daarna formaten en oriëntaties afwisselen: een staand Bauhaus 50x70 naast een liggend Cassandre 70x100, het formaatcontrast compenseert de paletverwantschap. Ten slotte identieke lijsten: mat zwart door de hele wand, of eiken door de hele wand. Het mengen van lijstfinishes vernietigt de harmonie.

Vier posters om mee te beginnen

  • Een compositie met primaire vormen: cirkel, vierkant, driehoek in een driekleuren palet. De grondoefening van Kandinsky uit 1923, en hij werkt nog steeds.
  • Een typografische poster: één woord, één letter, één raster. Sluit aan bij Bayers taal uit 1925, perfect boven een bureau of in een hal.
  • Een compositie van herhaalde lijnen, zoals onze turquoise golven. De Dessau Werkstatt-esthetiek, vertaald naar hedendaagse inrichting.
  • Een atelierbord: reproductie van een pedagogische oefening van Klee of Itten, in een intiem formaat boven een werkplek.

Bij Montmartre Poster brengt de Bauhaus geometrische collectie al deze lijnen samen, gedrukt op fine-art papier van 275 g/m². Je kunt ook kruislings winkelen met de vintage reiscollectie om een muur te bouwen die vijftig jaar Europees grafisch design bestrijkt, alles bijeengehouden door één palet.