Een jeugd in Matsumoto, in de Japanse Alpen, in de jaren 1930. Yayoi Kusama, geboren in 1929, vertelt hoe ze op haar tiende zag hoe het patroon van het tafelkleed de kamer innam. Stippen vermenigvuldigden zich op de muren, op haar handen, op de lucht door het raam. Dat beeld heeft ze haar hele leven vastgehouden. Zeventig jaar later woont ze nog steeds in Tokio, in een psychiatrische instelling die ze in 1977 zelf koos, en ze schildert nog elke dag stippen.

Die continuïteit is zeldzaam in de hedendaagse kunst. De meeste kunstenaars doorlopen fasen en laten het ene motief voor het andere. Kusama hield de stip en het oneindige net zeven decennia vast, zoals je een nuttige obsessie vasthoudt. Het resultaat is een visueel vocabulaire dat je in één oogopslag herkent, zowel in een museumwinkel in Tokio als op de Tate Modern-retrospectief in Londen in 2012.

New York, 1958-1973

Ze landde in 1957 in Seattle en in 1958 in New York, met een koffer vol tekeningen en minimaal Engels. Haar ouders wilden haar uitgehuwelijkt aan een textielerven in Matsumoto. Ze weigerde. In New York leefde ze in koude ateliers, schilderde 's nachts en exposeerde in 1959 haar eerste Infinity Nets in de Brata Gallery: doeken volledig bedekt met kleine witte bogen op een zwarte achtergrond. Donald Judd, toen kunstcriticus, kocht een van die doeken voor 200 dollar.

In de jaren 1960 organiseerde Kusama happenings, beschilderde kamers, paarden en vrijwillige naakten met elke denkbare stip. Ze fotografeerde alles. Ze leefde in directe concurrentie met Andy Warhol, die ze jarenlang beschuldigde van het kopiëren van haar ideeën over seriële herhaling. Toen ze in 1973 ziek en uitgeput naar Tokio terugkeerde, had de Amerikaanse kunstwereld haar naam vergeten. Het zou de tentoonstelling in het Centre Pompidou in 1985 en de retrospectief op de Venetiaanse Biënnale in 1993 vergen om haar terug op de voorgrond te brengen.

De pompoen, absolute signatuur

De pompoen duikt al op in haar vroegste werk. Haar familie kweekte boomkwekerijen. Ze tekende haar eerste pompoenen op haar zeventiende. Het motief werd terugkerend in de jaren 1980 en brak door in de jaren 2000 met de monumentale sculpturen op het kunsteiland Naoshima in de Japanse Binnenzee. De gele pompoen met zwarte stippen van Naoshima, neergezet met uitzicht op zee in 1994, is waarschijnlijk vandaag het meest gefotografeerde beeld van de hedendaagse Japanse kunst.

Waarom de pompoen? Kusama heeft het uitgelegd: de ronde vorm, de warme kleur, de onbeholpenheid van het onderwerp raken haar. Een alledaags fruit waar niemand naar kijkt, omgevormd tot monument. Het motief werkt ook als poster. Composities waarbij de pompoen centraal staat op een effen achtergrond, geel op paars, geel op rood, geel op zwart, zijn het meest effectief om te reproduceren. Onze poster, de gele pompoen op een paarse achtergrond, is een interpretatie in die geest: geen origineel werk van de kunstenaar, maar een illustratie die dat vocabulaire volgt.

"Ik zou een bloem aan de kant van de weg willen worden", schreef Kusama in 1968. "Een bloem waar niemand naar kijkt, maar die blijft bestaan."

Leven met een Kusama aan de muur

Het stippenmotief vraagt ruimte binnenshuis. Een poster vol stippen of een oneindig net past niet goed bij andere patronen. De regel die werkt: één muur, één achtergrond, één groot stuk. De rest van de kamer moet kalmeren. Een eenvormige bank, neutrale muren, een strakke lamp. De stippen doen het werk in hun eentje.

Formaat telt. Onder 50 bij 70 centimeter verliest het motief zijn hypnotische kracht en wordt het een curiositeit. Op 70 bij 100 centimeter, zeker in een kamer waar het alleen staat, verschuift het naar een ander register. De lijst: mat zwart om de compositie te sturen, of licht hout om haar te laten ademen. Vergulde lijsten zijn te vermijden: ze botsen met de kleur van de stippen.

Drie werken om te kennen

  • "Infinity Nets" (vanaf 1959): de witte netten op een zwarte achtergrond, of omgekeerd, die ze vandaag nog schildert in formaten tot drie meter.
  • "Pumpkin" van Naoshima (1994): de pompoen in glasvezel, geplaatst met uitzicht op de Japanse Binnenzee op een pier.
  • "Eyes" (1998): een compositie met vermenigvuldigde oogmotieven, in de lijn van het Japanse naoorlogse surrealisme. Onze reproductie van die plaat bundelt de volledige grammatica van de kunstenaar.

Bij Montmartre Poster brengt de japonisme-selectie stippen, netten, ukiyo-e prenten en de visuele wereld samen die al drie eeuwen circuleert tussen Edo en Tokio. Bekijk de japonisme collectie voor het volledige aanbod, gedrukt op fine-art papier van 275 g/m².