1927. Cassandre ontwerpt de poster voor de «Nord Express», voor de Wagons-Lits maatschappij. De trein schiet naar rechts, een achtergrond van gloeiend rode lucht, perspectief platgedrukt tot een vlak. Drie telegraaflijnen convergeren naar het verdwijnpunt. Geen gezicht, geen figuur. De poster bestaat uit drie kleurvlakken en een geometrische typografie. Het is een revolutie.
De auteur heet in werkelijkheid Adolphe Mouron. Geboren in Charkov in 1901, opgeleid aan de Académie Julian in Parijs in het begin van de jaren 1920, kiest hij als posternaam het woord «cassandre», verwijzend naar de Trojaanse profetes. Hij is 26 jaar als hij de «Nord Express» aflevert. Hij heeft zojuist een grammatica uitgevonden die een heel decennium zal structureren.
Art Deco Trekt de Straat Op
De Exposition internationale des arts décoratifs van 1925 in Parijs had een stijl vastgelegd: verfijnde geometrie, heldere kleurvlakken, typografieën getekend als objecten. Maar Art Deco blijft beperkt tot rijke interieurs, luxe oceaanstomers, hotellobby's. Cassandre en zijn tijdgenoten brengen het de straat op.
Roger Broders werkte voor de PLM-maatschappij (Parijs-Lyon-Méditerranée). Tussen 1922 en 1932 signeerde hij meer dan tachtig posters die het toeristische beeld van de Côte d'Azur en de Alpen definiëren: skiërs in volle vaart, badgasten in Juan-les-Pins, racewagens langs de Promenade des Anglais. Zijn composities zijn op het eerste gezicht herkenbaar: een gestileerde figuur, een vereenvoudigd landschap, een met de hand getekende titel.
Jean Carlu was meer politiek. Hij signeerde de posters van de Compagnie générale transatlantique, maar ook republikeinse propagandacampagnes tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Charles Loupot nam een tussenpositie in: hij maakte chique reisreclame (Lufthansa, Côte d'Azur) maar ook puur commercieel werk (Saint-Raphaël, Valentine).
Een geslaagde poster, zei Cassandre, leest men op dertig meter en begrijpt men op tien.
De Normandie, het Hoogtepunt
1935. Cassandre levert een poster voor de oceaanstomer Normandie, het grootste transatlantische schip ter wereld, dat jaar te water gelaten. De compositie is inmiddels beroemd: het schip van voren, verticale boeg, twee symmetrische schoorstenen, van onderen gezien. Geen zee, geen horizon. Het schip vult bijna de hele poster. De typografie «NORMANDIE» staat onderaan, geometrisch, monumentaal.
Deze poster kan vandaag op twee manieren worden gelezen. Het is een meesterwerk van compositie (balans van massa's, zuinigheid van middelen, dramatisering door het standpunt). Het is ook het symbool van het einde van een tijdperk. De crisis van 1929 had de transatlantische maatschappijen verzwakt. De oorlog naderde. De Normandie zou in 1941 worden gevorderd door het Amerikaanse leger en in 1942 door brand worden verwoest in New York.
Waarom Deze Posters Nog Steeds Standhouden
Vier redenen. Ten eerste, de kwaliteit van de tekening: deze posterontwerpers konden met de hand tekenen, zonder fotografische referentie, spelend met de beperkingen van de lithodruk (maximaal zes tot acht kleuren, scheidingen voorbereid met kleurpotloden). Dan, spaarzaamheid van middelen: geen overlading, geen overbodige decoratie. Een silhouet, een licht, een titel.
Derde reden: vertrouwen in de toeschouwer. Een Cassandre-poster legt niets uit. Hij suggereert, wekt een gevoel op, schept een sfeer. Reizen wordt behandeld als een belofte, niet als een product. Ten slotte waren deze posters ontworpen voor zeer zichtbare muren: stationsgevels, straatschuttingen, treincoupé-interieurs. Het formaat telt. De meeste maten 100 bij 70 centimeter, soms meer.
Onze huidige reproducties op 275 g/m² fine-art papier respecteren de originele kleuren zoals gedocumenteerd door de Bibliothèque Forney in Parijs, die enkele honderden lithoplanken uit deze periode bewaart.
